Eusko Jaurlaritzak 65 urtetik gorako biztanleen artean detektatu den alkoholaren eta psikofarmakoen kontsumoaren prebalentzia handiaz ohartarazi du. Osasun Saileko Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzak Euskadiko adineko biztanleen adikzio-jokabideei buruz egindako azterketa aitzindariaren arabera, 65 urtetik gorako gizonen ia % 40k alkohola kontsumitzen dute egunero, eta emakumeen artean, berriz, handitu da somniferoen eta lasaigarrien erabilera.
Azterketa hori ezagutarazi da, Gasteizen, Alberto Martínez Eusko Jaurlaritzako Osasuneko sailburua buru izan duen Adikzioen Euskal Batzordearen bileran. Organo horrek Euskadin adikzioen arloan lan egiten duten erakunde eta gizarte-entitate nagusiak biltzen ditu. Topaketa horretan, aipatutako txostena aurkezteaz gain, Euskadiko Adikzioen VIII. Planaren garapena ere berrikusi da, eta kontsumoei eta adikzio-jokabideei buruzko beste azterketa batzuk eta Osasun Sailaren azken hilabeteetako ekintzak aurkeztu dira.
Alkohola: eguneroko kontsumoa oso zabalduta dago gizonen artean
Adikzioei buruzko Euskal Autonomia Erkidegoko azken inkestaren ondorioz egindako azterketa espezifiko honen datuek agerian uzten dute adineko pertsona gehienek ez dutela kontsumo problematikorik, baina adinagatik, gaixotasun kronikoengatik eta polimedikazioagatik osasunean ondorio larriak izan ditzaketen substantzia jakin batzuk maiz eta modu iraunkorrean erabiltzen direla.
Izatez, alkoholaren kontsumoa oso presente dago Euskadiko adinekoen egunerokoan. Gizonen bi heren inguruk eta emakumeen heren batek alkohola kontsumitu dute azken hilabetean, eta adineko gizonen % 40 inguruk egunero kontsumitzen dute —biztanleria heldu gazteagoak baino proportzio nabarmen handiagoa—.
Kontsumo intentsiboko kasuak gazteen artean baino gutxiago badira ere, eguneroko kontsumoaren, zahartzearen, gaixotasun kronikoen eta beste sendagai batzuen konbinazioak areagotu egiten du erortzeko arriskua, narriadura kognitiborako arriskua, arazo kardiobaskularretarako arriskua eta interakzio arriskutsuetarako arriskua. Adinekoen erdiek baino gehiagok, eta egunero edaten dutenen artean hamarretik zazpik, uste dute egunero kopa bat edo bi hartzeak ez duela arazo handirik sortzen edo ez duela inolako arazorik sortzen, eta horrek arriskuaren pertzepzio txikia islatzen du.
Osasun Sailak nabarmendu duenez, “ez dago arriskurik gabeko alkohol-kontsumorik”, eta gogorarazi du adinekoengan neurrizkotzat jotzen diren kantitateak ere kaltegarriak izan daitezkeela osasunerako.
Psikofarmakoak: erabilera handia eta jarraitua, batik bat emakumeen artean
Euskadiko adinekoen ia erdiek noizbait hartu dituzte lasaigarriak, somniferoak, antidepresiboak edo beste psikofarmako batzuk, eta, gutxi gorabehera, herenek azken urtean hartu dituzte.
Emakumeek gizonek baino prebalentzia nabarmen handiagoak dituzte, eta alde hori handitu egiten da adinean aurrera egin ahala, horietako askok egunero kontsumitzen baitute. Lasaigarriak eta somniferoak erabiltzen dira gehien, eta oso erabilera-eredu jarraitua dute: noizbait kontsumitu dituztenen % 60 inguruk erabiltzen dituzte gaur egun ere, eta horrek adikzio-potentzial handia islatzen du.
Kontsumo hori ondoez emozionalaren adierazleekin lotzen da, baina askotan ez da jokabide adiktibo posibletzat hartzen eta adineko askok kontsumo horrekin lotutako arriskuak minimizatzen dituzte.
Horrez gain, psikofarmakoak denbora luzez hartzeak erortzeko arriskua, logura izateko arriskua, memoria-arazoak izateko arriskua, narriadura kognitiboa izateko arriskua eta ospitaleratzeko arriskua areagotzen ditu, batik bat alkoholarekin edo beste sendagai batzuekin konbinatzen direnean.
Azterketak islatzen duenez, adinekoen % 5 inguruk egunero kontsumitzen dituzte alkohola eta psikofarmakoak, eta Osasun Sailaren ustez, konbinazio hori “bereziki kezkagarria da, eta gertutik zaindu beharrekoa”.
Tabakoa: gaur egun prebalentzia txikia, eragin metatu handia
Adinekoen % 8 inguruk erretzen dute gaur egun, eta ehuneko hori biztanleria heldu guztien arteko ehunekoa baino txikiagoa da. Nolanahi ere, adineko gizonen ia erdiek aitortu dute beren bizitzako uneren batean egunero erre dutela, eta argi dago kontsumo-ibilbide oso markatu horrek osasunean eragin handia izan duela.
Adineko emakumeen artean erretzaile ohi gutxiago dago, baina kontsumo-prebalentziak gora egiten du adinekoen arteko belaunaldi gazteenetan eta hezkuntza-maila handiagoa dutenetan. Aurreikus daiteke, beraz, datozen hamarkadetan emakumeen tabakismoak gora egingo duela.
Txostenak nabarmentzen du, halaber, tabakoa erretzeari utzi dioten gizonen tasa handia izan dela, baina adineko emakumeen artean, berriz, askoz txikiagoa izan dela. Hori dela eta, Osasun Sailak eta Osakidetzak emakumeei berariaz zuzendutako mendekotasuna gainditzeko programak indartuko dituzte.
Diru-jokoa: ohiko jarduna, kasu problematiko gutxi
Azterketak erakusten du diru-jokoa nahiko ohikoa dela adinekoen artean: % 60 inguruk jokatu dute azken urtean, eta diru-jokoa ohikoagoa da gizonen artean. Hala ere, kasu gehienetan noizbehinkako jarduna izaten da, gastu txikiekin eta normalean loteria gisako joko presentzial tradizionalekin lotuta. Adin gazteagoetan ez bezala —gazteagoen artean online modalitateen arrisku erantsia ere aintzat hartu behar da—, adinekoen joko problematikoak oso prebalentzia txikiak ditu eta ez da osasun publikoko arazoa.
Prebentziorako eta sentsibilizaziorako deia
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak prebentzioaren eta sentsibilizazioaren arloko zenbait jarduketa-ildo garatu dituzte, herritarrei eta profesionalei begira:
- Adineko gizonen alkohol-kontsumoari buruzko sentsibilizazio espezifikoa indartzea, arriskurik gabeko kontsumorik ez dagoela nabarmenduta eta adinera egokitutako arrisku txikiko atalaseak argi jakinarazita.
- Adineko pertsonen artean, batik bat emakumeen artean, psikofarmakoen erabilera kronikoa berrikustea, eta tratamenduak noizean behin ebalua daitezen eta, ahal denean, pixkanaka murritz daitezen sustatzea.
- Psikofarmakoak agindu aurretik, alkoholaren kontsumoaz sistematikoki galdetzea, eta bi substantzien konbinazio posiblea zaintzea.
- Adineko pertsonen insomnioari, antsietateari eta ondoez emozionalari aurre egiteko esku-hartze ez-farmakologikoak sustatzea, hala nola laguntza psikologikoa, jarduera fisiko egokitua edo komunitate-baliabideak.
- Familiei eta zaintzaileei zuzendutako informazio-kanpainak bultzatzea, arrisku-seinaleak hauteman ditzaten eta adinekoen ohitura-aldaketetan lagun dezaten.
Hori dela eta, Osasun Sailak dei egiten die herritarrei “zahartzaroan egiten den alkoholaren, tabakoaren eta psikofarmakoen kontsumoaz argi eta garbi hitz egin dezaten, estigmarik gabe baina arriskuak arindu gabe”, eta gogorarazi du prebentzioa eta detekzio goiztiarra funtsezkoak direla zahartze osasuntsuagoa berma dadin.
Euskadiko Adikzioen Plana 2023-2027
Adikzioen Euskal Batzordearen bileran, 2023-2027 aldirako Euskadiko Adikzioen VIII. Planaren garapena ere berrikusi da. Plan horrek bere estrategia integrala garatzen jarraitzen du, substantzien eta adikzio-jokabideen arriskuen aurrean gizarte osasuntsuagoa eta sentsibilizatuagoa lortzeko asmoz. 20 jarduketa-ildoek aurrera egin dutela egiaztatu da, eta arreta berezia jarri da komunitate-inguruneetako kontsumoaren desnormalizazioan eta kolektibo zaurgarrienen babesean. Azken aldiko gertaera adierazgarrien artean, honako jarduketa-ardatz hauek nabarmentzen dira:
- Ingurune osasungarriak eta kontsumoa desnormalizatzea: Kerik Gabeko Guneen Sarea 765 gunera iritsi da 2025eko itxieran. Horien artean nabarmentzen dira kerik gabeko EHUko Arabako campusa eta Gasteizko autobus-markesina guztiak. Horrez gain, erretzeari uzteko 2 gida egin dira, Osakidetzarekin koordinatuta. Horietako bat herritar guztiei zuzentzen zaie, eta bestea, berriz, haurdun dauden emakumeei.
- Ongizate digitala: Adingabeen artean pantailen erabilera desegokiaren inguruko arriskuaren pertzepzioa handitzen ari denez gero, “Zeu zara sarerik onena” kanpaina abiarazi zen. Ekimen horren bidez, familiak eta profesionalak sentsibilizatu nahi dira pantailen erabileran mugak jartzearen inguruan eta bide horretan laguntzearen garrantziaren inguruan, betiere ingurune digital segurua bermatze aldera.
- Jardunbide onen aitortza: Joan den hilean, Elkar Eginez sariak banatu ziren, eta sari horietan Ailaket elkartearen ibilbidea eta Bilboko eta Portugaleteko udalen prebentzio-lana aitortu ziren.
