Foru Gobernuko lehen lehendakariordea, Lehendakaritza eta Berdintasun kontseilaria eta aholkularia den Javier Remirezek “despopulazioaren fenomenoari aurre egiten dion eta bidean aurrera egin nahi duen landa-eremuko Nafarroak” duen garrantzia aldarrikatu du asteazken honetan Zangozan, foro-lurralde sendoa, kohesionatua, irekia eta berritzailea izateko; hots, “nondik datorren dakiena eta etorkizunari anbizioz begiratzen diona”.
“Merindade honek bezala, lurralde honek erakusten du tamainak ez duela mugatzen zer egin dezakegun. Alderantziz, baizik. Indartsuagoak eta erresilienteagoak egiten gaitu eta zer nahi dugun badakigu”, nabarmendu du Remirezek, Zangozan Nafarroa Marka proiektua aurkezteko egin den ekitaldian.
Nafarroa Marka proiektuak aurrera egin du Foru Komunitatean aurkezteko ibilbidean, ekitaldi bat egin baitute Zangozako Karmengo Auditorioan, Remirez eta Javier Solozabal herriko alkatea buru direla. Bertan, 130 bat pertsonaz gain, honako hauek izan dira: bigarren lehendakariordea eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilaria den Ana Ollo; Industriako eta Enpresen Trantsizio Ekologiko eta Digitalerako kontseilaria den Mikel Irujo; Unibertsitateko, Berrikuntzako eta Eraldaketa Digitaleko kontseilaria den Juan Luis Garcia eta Nafarroa Marka mahaian parte hartzen duten parlamentari ordezkariak eta proiektu honen gobernatza-taldea osatzeko duten zuzendaritza nagusietako ordezkariak. Halaber, bertan izan dira inguruko udaletako ordezkariak eta Cederna Garalur Toki Ekintza Taldeko ordezkariak, merindadeko beste eragile sozial, ekonomiko eta kultural batzuen artean.
Julian Iantzi komunikatzaileak gidatu du ekitaldia, eta honako hauen esku-hartzeak izan dira nagusi: Jesus Cia, Josenearen sortzailea eta zuzendari nagusia, landareen laborantza ekologikoan aritzen den enpresa; Ione Andia, kontserba begetalak eta marmelada agroekologikoak egiten dituena; Kati Leatxe, kultura-kudeatzailea eta Karekin Kulturaren zuzendaria; eta Luis Sabalza, Osasunako lehendakaria. Herritarrek ere aukera izan dute ekitaldira hurbiltzeko, eta Zangozako Bandaren musika-emanaldia izan da; aurten, 130. urteurrena ospatzen ari da, eta Nafarroako Ereserkia eta ‘La estudiantina’ jota jo ditu.
Landa-eremua, Nafarroa Markaren kohesio-motorra
Irekiera-hitzaldian, Remirez lehendakariordeak nabarmendu du Zangozako merindadea funtsezkoa dela Nafarroak despopulazioaren fenomenoa geldiarazteko duen erronkan; beraz, aukerak sortu behar dira biztanleria landa-eremuan finkatzeko, eta hori oso presente dago Nafarroa Marka proiektuaren helburuen artean.
“Eremu hau despopulazioak bereziki kaltetua da, batez ere Pirinioen inguruan, eta, hortaz, gure garaiko erronka handienetako bat du aurrean. Hala ere, badakigu aukera garrantzitsuak dituela; hots, enpresa-ehun bikaina, merkataritza, ondarea, ingurune naturala edo toki-mailatik berritzeko gaitasuna” nabarmendu du Remirezek.
Horren inguruan, lehendakariordeak gogoratu du Nafarroako Gobernua ahalegin handia egiten ari dela garapena kohesionatua izan dadin eta lurralde osoan zerbitzu publiko egokiak bermatzearren. Zangoza inguruan, adibide gisa, Herritarrei Arreta emateko Bulego Mugikorra egiten ari den lana aipatu du. Datorren astean urtebete beteko du Erronkaritik eta, Ekonomia eta Ogasun Departamentuak iragarri bezala, aukera emango du Errenta Aitorpena merindadeko buru den herrian bertan egiteko.
Era berean, garraio publikoan, errepideetan eta trukagailuetan egindako inbertsioak gogora ekarri ditu, inguru horretan bizi diren pertsonak hobeto konektatzeko; horrekin batera, alokairu sozialeko etxebizitza publikoa, berrikuntza (udal-hiltegi zaharrean etorkizunean eraikiko den Lurralde Berrikuntza Zentroa eraikitzeari esker), tokiko merkataritza, energia berriztagarriak eta inguruan enplegua sortzen duten enpresak bultzatzeko laguntza-politikak aipatu ditu. Orobat, Sendaberri, bibliobusa edo Kultur bezalako proiektu kulturalak nabarmendu ditu, kultura lurraldeko txoko guztietara hurbiltzeagatik, eta ondarea birgaitzeko jarduerak ere bai, tartean, San Salbatore elizan egindakoa, Nafarroa Osoarentzat Done Jakue Bidea bezalako testuinguru hain garrantzitsuan.
“Azken finean, funtsezko ideia bat dugu, eta hori landa-eremuko Nafarroan bizitzea etorkizuna duen bizi-aukera bat izatea da. Era berean, alde egin duenak itzultzeko arrazoiak aurkitu ahal izatea, eta bertan dagoenak, geratu nahi izatea. Eta, jakina, hori guztia Nafarroa Marka da”, azpimarratu du.
Hurbilekoak duen balioa eta tradizioa eta modernitatea uztartzeko erronka
Bestalde, Solozabal alkateak “hurbilekoak duen balioa” aldarrikatu du, “begietara begiratzen duen eta beti entzuten duen tokiko politika, ate irekiak dituena”. Halaber, aurreko belaunaldiek komunitatea eraikitzeko duten gaitasuna nabarmendu du. “Askotan, berrikuntzaz, etorkizunaz, aldaketaz hitz egiten dugu, eta hori ondo dago, baina baita ere komeni da une batez geratu eta atzera begiratzea, gure aitona-amonek landan, mendietan, tailerretan edo denda txikietan egiten zutena ikustea. Lurra zaintzen zuten, garaiak ulertzen zituzten, tokikoaren aldeko apustua egiten zuten, diskurtso handirik behar izan gabe. Hurbil kontsumitzen zuten, bizilagunarengan konfiantza zuten, komunitatea eraikitzen zuten ia ohartu ere egin gabe. Eta, horri esker, egun, guk ondare natural, ekonomikoa eta soziala dugu, harro egoteko modukoa. Agian, erronka ez da tradizioaren eta modernitatearen artean aukeratzea, baizik eta bi horiek uztartzea, funtzionatzen zuenetik ikastea eta egungo erronketan aplikatzea”, adierazi du alkateak.
Solozabalek Nafarroa Marka proiektua eraikitzeko Zangozak erakutsi duen konpromisoaren berri eman du. “Merindade historiko honetatik, kontakizun honen parte izan nahi dugu. Hain zuzen ere, ez ditu tokikoa eta globala aurrez aurre jartzen, baizik eta lehena bigarrenaren oinarria dela ulertzen du”, adierazi du.
Inguruko eragileek eta ezagunek esku hartzeko txandan, Josenea landare ekologiko eta ingurumen-zerbitzuen enpresaren sustatzaile gisa izandako esperientzia azaldu du Jesus Ciak. Proiektu hori ekonomia zirkularrean oinarritutako gizarteratze- eta laneratze-proiektua da, eta 2002an landa-eremuaren aldeko apustua egin zuen Iruñean kokatu ordez, , Irunberriko Udalaren eta Nafarroako Gobernuaren babesarekin. Inguru horretako harrera “zoragarria” izan dela nabarmendu du, eta landa-munduak proiektu errentagarriak, iraunkorrak eta sozialki konprometituak garatzeko zer-nolako aukerak eskaintzen dituen erakusten duela, Nafarroa Markak defendatzen duenarekin bat eginik.
“300 pertsona inguru igaro dira Joseneatik lanera itzultzeko, eta horietako %70 baino gehiagok lan-bizitza erregularizatu du. Gure ustez, gizartearen zati garrantzitsu bat gara, pertsona horiekin lan egin behar duena, industria batek ere nahi ez dituelako, baina guk erakutsi nahi dugu horiekin gauza handiak egin daitezkeela”, nabarmendu du.
Ildo berean, landare-kontserbak eta marmelada agroekologikoak egiten dituen Ione Andiak ‘Jakiak ehuntzen’ proiektuaren konpromiso sozial eta ekonomikoa nabarmendu du; proposamen hori bat dator Nafarroa Markaren filosofiarekin, Zangozako merindadean tokiko elikadura-sistema sustatzen baitu. Ekimenak Pirinioetako, Pirinioaurreko eta Zangozako eskualdeak hartzen ditu, 57 udalerrik osatuak, horrek dituen zailtasun orografiko eta bideragarritasun ekonomikoaren zailtasun guztiekin.
“Kontuan izan behar dugu elikatzeko gizarte bezala nola antolatzen garen eta nolako ekoizpen-ereduak sustatzen ditugun. Ekoizpen-eredu iraunkorretan oinarritutako tokiko elikadura-sistemetara jotzea oso lotuta dago Nafarroa Markan proposatutako ekintza-ardatzekin”, azaldu du Andiak, eta “ekonomikoki oso errentagarriak ez diren baina landa-inguruneko bizitza posible egiten duten” ekimen horiek bultzatzeak duen garrantzia aldarrikatu du.
Mikrokooperatiben, kultura-ondarearen eta kanpo-proiekzioaren garrantzia
Arlo kulturalari dagokionean, Kati Leatxek bere alabarekin batera abian jarritako bezalako tokiko proiektuek duten balioa nabarmendu du: Karekin Kultura, kultura kudeatzeko ekimena, “herrian bizitzen geratzeko” erabakia bultzatzen duena. “Gu ahalegintzen gara Nafarroa osorako, eta oso bereziki Pirinioaurrerako, proiektu kulturalak eta sozialak antolatzen, proiektu berritzaileak, sortzaileak, genero-ikuspegia duten feministak, gure bi hizkuntza ofizialen presentzia berdinarekin. Proiektu horiek hazten ari den nortasun batean errotuta daude, gerturatzen ari zaizkigun, aberasten gaituzten eta solidarioago egiten gaituzten errealitate berriak batuz, eta inoiz baino gehiago jabetzen gara Nafarroan jaio izatearekin izan dugun zorteaz”, azaldu du.
Hori dela-eta, garrantzitsua da mikrokooperatibei erraztasunak ematea, “Nafarroa Markak dioen moduan”, komunitate “anitzagoa, sendoagoa, iraunkorragoa eta talentuaren gidatzailea” lortzeko, adierazi du Leatxek. “Herrietan bizitzearen alde eta herrietan lan egitearen alde egiten duten herritarrak zaindu behar dira, herri horiek txikiak izan arren”, esan du.
Azkenik, Luis Sabalza Osasunako lehendakariak, hasteko, Zangozakoa izatearen izaera eta herriaren garrantzi historikoa eta kulturala aldarrikatu ditu, Erdi Aroko ondarearengatik eta ondare kulturalarengatik, Done Jakue bidean toki oso garrantzitsua izateagatik mendeetan zehar eta une historikoetan funtsezko papera izateagatik, erresuma zaharreko muga izateagatik, eta, beraz, lurraldea defendatzeagatik. “Esan dezakegu Zangozak eta Nafarroak marka bakarra egiten dutela”, laburbildu du.
Osasunako lehendakari moduan ere nabarmendu nahi izan du talde gorritxoak lurraldearen kanpo-proiekziorako duen garrantzia, Nafarroa Marka proiektuak lortu nahi duen zerbait delako, eta baita barne-kohesiorako ere, kluba “nafar guztiak gehien batzen dituen gauzetako bat izateagatik”.
“Osasuna Nafarroak kanpora proiektatzeko duen plataforma indartsuenetako bat da, partidak 180 herrialdetan ikusten baitira eta 10 milioi eta erdi jarraitzaile baititu sareetan, horietako 9 nazioartekoak. Baina Osasuna ez da bakarrik garrantzitsua kanpora begira, Nafarroaren barruan ezartzea ere oso garrantzitsua baita. Futbol-eskolak bezalako proiektuak ditugu desgaitasuna duten pertsonentzat, gela gorritxoa, eskola arteko txapelketa edo Futboleando adinekoentzat. Adibide horiek erakusten dute futbolaren bidez Osasuna eraikuntza sozialeko eragilea dela, izan daitekeela eta izan behar duela. Osasuna ez delako futbola soilik. Osasuna Nafarroa den komunitate eder honen balioa da”, amaitu du.
Lurraldea marka
Nafarroa Marka Foru Komunitateko ‘lurralde-markaren’ proiektua da, eta horren sorrerako helburua da Nafarroa Europako eskualde eta eskualde iraunkor, berritzaile eta berdintasunezko gisa sendotzea. Bere leloa edo tagline ‘Una forma de funcionar / Gauzak egiteko dugun modua / Our own way’ da. Eta hauek dira lau ardatz estrategikoak: talentua, enpresa eta berrikuntza; turismoa, aberastasuna eta aniztasuna; lurralde-identitatea; eta bizi-kalitatea.
2024an, Iruñean, Tuteran eta Bruselan egindako aurkezpenen ondoren, Nafarroa Marka hedatzen jarraitu zen Madrilgo Prado Museoan apirilaren 20an eta abenduan Bartzelonako Cambra de Comerç-en; eskualde-mailan, berriz, proiektua Altsasu, Tafalla eta Zangozara iritsi da.
