- «Europako proiektuak, anaitasunerako eta elkarbizitzarako borondate komun baten isla denak, ezin du onartu kontinente honek duela 80 urte baino gehiago igaro zuen zoritxarreko bide horretara itzultzea”
- Justizia eta Giza Eskubideetako sailburua Buchenwald kontzentrazio esparruaren askapenaren 81. urteurrena gogoratzeko ekitaldietan parte hartzen ari da egunotan, Weimarren (Alemania)
- Euskal ikasleek Buchenwald esparruko memoria-gunea bisitatu dute egun hauetan, estatuko gainerako ikasleekin batera, eta oroitzapenezko ekitaldietan parte hartu dute
Maria Jesus San Jose Justizia eta Giza Eskubideetako sailburuak Weimarren (Alemania) parte hartu du gaur goizean, Buchenwald-eko kontzentrazio-esparruan egin den euskal eta espainiar deportatuen omenezko ekitaldian.
Bere hitzaldian, María Jesús San Josék Buchenwaldek «gogorarazten eta ohartarazten diguna» aipatu du, beste hainbat kontzentrazio esparruk bezala, “totalitarismoaren arriskuaz, gerraren zentzugabekeriaz, desberdin dena seinalatze muturrera eramateaz; Gogorarazten digu gorrotoa armiarma-sare bat dela, nekez antzeman daitekeena, baina trinkoa, gizartea itotzeko gai dena «.
Hori dela eta, memoria-politiken garrantzia «memoria-politikek gaur egungo eta etorkizuneko herritartasuna eraikitzeko eta indartzeko balio badute baino ez dute zentzurik, desberdinen arteko bizikidetza ehuntzeko gai badira» eta gaur egungo gizartean duten funtzioa, oroitzapenezko funtzio hutsa gaindituz, «Europako identitate komun baten eraikuntzan lehentasunezko eragile bihurtzeko gai izateko, balio demokratikoetan, bakean, desberdinen arteko elkarbizitzan eta Giza Eskubideen defentsa aktiboan irmoki ainguratuta».
María Jesús San José sailburuak parte hartu du Buchenwald-eko Amikalak, Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako Gobernuaren eta Espainiako Gobernuko Memoria Demokratikoaren Idazkaritzaren laguntzarekin, eremu horren askapenaren 81. urteurrena ospatzeko antolatutako ekitaldietan (1945eko apirilaren 11n). Ekimen horren baitan, Euskadiko, Nafarroako eta beste 5 autonomia-erkidegotako bigarren hezkuntzako ikasle gazteak Weimarrera joan dira hainbat ekitalditan parte hartzeko eta esparruak izan ziren lekuak ezagutzeko, egun memoria-lekuak direnak, eta deportatutako pertsonen bizitza-esperientziak ezagutzeko, senideen testigantzen bidez.
Horiei zuzendu zaie sailburua, nazioarteko ordena multilaterala zalantzan jartzeak dakarren arriskuaz ohartarazteko, «berriro agertzen direnean tiranoak, demokrataz mozorrotuak, eta ezberdina etsai bat balitz bezala seinalatzen dutenak».
«Gaur egun, heriotza eta oinaze eremu hauetan krudelki eraildako milioika gizon-emakumeren ahotsek itauntzen gaituzte. Europako proiektuak, senidetasun eta elkarbizitzarako borondate komun baten isla denak, ezin du onartu kontinente honek duela 80 urte baino gehiago igarotzeko zoritxarra izan zuen bide batera arrastaka eramatea «, esan du sailburuak.
Euskal deportazioa. Buchenwald
Gutxienez 55 euskaldun, guztiak gizonezkoak, atxilotuta egon ziren Buchenwalden, deportazio-aldiko uneren batean. Frantzian erbesteratuak Gerra Zibila galdu ondoren, naziek okupatutako Frantzian atxilotu zituzten 1942-1945 bitartean, eta, Bigarren Mundu Gerraren amaieran, horietako 37k gutxienez bizirik ateratzea lortu zuten.
Buchenwald-ekoa erregimen naziak sortutako eremurik handienetako bat da. Okupazio handieneko garaietan, 65.000 preso izatera iritsi zen. Kalkuluen arabera, 50 nazionalitate baino gehiagoko 277.000 pertsona baino gehiago igaro ziren Buchenwaldeko zelaitik, horien artean 635 errepublikar espainiar. 60.000 pertsona inguru hil ziren han, kanpoko zelaietan izandako heriotzak kontatuz.
Deportazioari buruzko erakusketa apirilaren 19ra arte zabalik
Iaz eta orain arte, Gogora Institutuak, euskal deportazioaren arloko erreferentziazko elkarteen laguntzarekin, hainbat ekimen antolatu ditu nazien eremuetara deportatutako biktimen memoria berreskuratzen laguntzeko.
Egunotan, zabalik dago, apirilaren 19ra arte, ‘Deportazioaren Memoria. Nazien eremuetako euskal testigantzak’ Donostiako Aiete Kultur Etxean.
Ekimen hau iaz hasitako ‘Deportazioaren memoria 1945-2025’ proiektuaren barruan kokatzen da, nazien kontzentrazio-esparruak askatu zituztenetik 80 urte bete direnean. Ekimen honen bultzatzaile eta sustatzaileak Deportazioaren Memoriarako Euskal Koordinakundea 1940 -1945 eta Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutua − Gogora dira.
Berrehundik gora dira deportazioaren izugarrikeria pairatu zuten euskaldunak, 1940 eta 1945 bitartean, aurreko urteetan demokrazia defendatu zutelako – Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Bigarren Errepublikak ordezkatua –. Hala ere, biktima horien oroimena eta haien esperientzia ezezaguna izan da euskal gizartearen gehiengoarentzat, eta deportazioa, Europan gertakari hori ezagutzen den bezala, ez da gure memoria kolektiboaren parte izan.
Proiektu honen helburua deportazioaren memoria gure inguruan ezagutaraztea eta zabaltzea da.
