Euskadiko Osasun Itunak urrats berri bat eman du Osakidetzan aplikatzeko bidean: aurrerapenak planifikazioan, gobernantzan eta ekimen estrategikoen hedapenean; osasun-arreta eraldatzen duten benetako aldaketak gauzatzen ari dira, ikuspegi integratu eta neurgarriago batetik eta pazienteak ardatz hartuta. Gaur goizean Gasteizen egin den Itunaren lehen jarraipen- eta ebaluazio-bilera baliagarria izan da uztailetik egindako lana errepasatzeko eta ideia nagusi hau irmotzeko: osasun publikoa indartzea, integraziora, lankidetzara eta emaitzetara gehiago bideratutako eredu batekin. Lehen Mailako Arretan eta Osasun Mentalean jartzen du arreta, herritarrei ematen zaien arreta hobetzeko. «Gaur une garrantzitsu batera iritsi gara: akordiotik ekintzara igarotzera«, esan du sailburuak.
Ituna ez da akordio bat bakarrik: Osasun Sailaren eta Osakidetzaren agindu partekatua, ibilbide-orria eta konpromisoa da, osasun-sistemaren eraldaketa errealitate bihurtzeko. Hori da, hain zuzen ere, jarraipen-saio osoak izan den zentzua. Bertan, nabarmendu dute ekimen asko abian direla eta arreta antolatzeko modua benetan aldatzen hasi direla.
Alberto Martínez Osasun sailburuak azaldu duenez, “osasun sistema bat eraldatzea ez da esprint politiko bat, maratoi kolektibo bat da”, eta esaldi horrekin laburbildu nahi izan du abian dagoen prozesuaren zentzua. Era berean, aldaketa horrek “helburua ahaztu gabe pausoa doitzen jakitea” eskatzen duela defendatu du, egiturak aldatzeaz gain, herritarrek jasotzen duten arreta benetan hobetzea xede duen erreforma sakon bati erreferentzia eginez.
Adierazi duenez, hilabete hauetako lanari esker, Ituna zehaztetik praktikan jartzera igaro gara. Ekainean lortutako adostasun zabalaren ondoren, Osasun Saila eta Osakidetza 332 ekimen garatzen hasi dira, aurrerapen-maila desberdinekin, ibilbide luzeko prozesu gisa planteatu den bide-orriari jarraituta. Martínezek azpimarratu du kontua ez dela “42 kilometro esprintean egitea”, baizik eta sistema sendoagoa, egonkorragoa, eta herritarren egungo eta etorkizuneko beharretara egokitzeko gai dena eraikitzea.
Gaur egun, ekimenen % 85 (332 ekimenetatik 282) abian da, eta hiru ardatz nagusitan du eragina, bereziki: pazienteek erabakiak hartzerakoan duten parte-hartzean, Osakidetzako plantilla indartuan eta berrikuntzaz eta teknologiaz hobeto hornitutako sisteman. 282 ekimenetatik 133 hasierako fasean daude ( % 40), 103 maila ertainean ( % 31) eta 46 aurreratuan ( % 14).
Osasuneko sailburuarekin batera, Gontzal Tamayo eta Aritz Uriarte sailburuordeak eta Lore Bilbao Osakidetzako zuzendari nagusia izan dira aurkezpenean, baita Saileko eta antolamendu sanitarioko zuzendaritza-taldeak ere, Euskadiko Osasun Itunaren 24 ildo estrategikoetako bakoitzaren aurrerapena zehatz-mehatz azaldu dutenak.
Hamar ekimen estrategiko eta proiektu eragile
Dagoeneko abian diren jardueren artean, Itunak hamar ekimen estrategiko eta proiektu traktore nabarmentzen ditu, inpaktua sortzeko eta ildoak elkarlotzeko duten gaitasunagatik. Tamaina eta ikusgarritasun desberdineko neurriak dira, baina horiek guztiak sisteman arrasto iraunkorra uzteko pentsatuta daude.
Lehenengoa Osasun Eraldaketarako Aholku Batzordea sortzea da, izapidetzen ari dena. Horri gehitu behar zaizkio Osakidetzako giza baliabideak indartzea, plantilla egonkortzearekin, handitzearekin eta lan-eskaintza publiko berriekin; 2032ko osasun-arloko azpiegitura eta ekipamenduen programa, 1.600 milioi euroko inbertsioarekin; eta Lehen Mailako Arretako 2026ko ekintza-plana, irisgarritasuna, zerbitzuak handitzea eta ekitatea ardatz dituena; osasun mentaleko asistentzia-ibilbideez gain.
Hauek ere nabarmentzen dira: HaurSare, pediatriako arreta aringarriaren eredu berria; benzodiazepinen erabilera optimizatzeko eta pazientearen segurtasuna hobetzeko estrategia; baheketak zabaltzea; POBA ekimen soziosanitario aitzindaria Aretxabaletako osasun-zentroan; osasun-arloko alfabetatze digitala eta pazienteen elkarteen parte hartzea; eta DATU datuaren Bulegoaren proiektua, datuaren zaintza, erabilera eta kudeaketa indartzera bideratua.
- Osasun Eraldaketarako Aholku Batzordea sortzea.
- Osakidetzako giza baliabideak sendotzea, egonkortzea, plantilla handitzea eta lan-eskaintza publiko berriak egitea.
- 2032ko Osasun Azpiegitura eta Ekipamenduen Programa, 1.600 milioi euroko inbertsioarekin.
- Lehen Mailako Arretako 2026ko Ekintza Plana, irisgarritasuna, zerbitzuen zorroa eta ekitatea hobetzeko eta osasun mentaleko asistentzia-ibilbideak.
- HaurSare, pediatriako arreta aringarriaren eredu berria, gizatiarragoa eta koordinatuagoa.
- Benzodiazepinen erabilera optimizatzeko eta pazientearen segurtasuna indartzeko estrategia.
- Baheketak zabaltzea, prebentzioa eta detekzio goiztiarra indartzeko.
- POBA Aretxabaleta ekimen soziosanitarioa, lan komunitarioaren eta diziplina anitzeko lanaren erreferentzia gisa.
- Osasun-arloko alfabetatze digitala eta pazienteen elkarteen parte-hartzea osasun-erabakietan.
- DATU proiektua, datuaren zaintza, erabilera eta kudeaketa hobetzera bideratua.
Konpromisoetatik ekintzetara
Lidergoa eta gobernantza
Sailburuak azaldu duenez, dagoeneko aldaketak bultzatu dira Osasun Sailaren eta Osakidetzaren egituran, etapa berri hori errazteko. «Lehenengo erabaki handia taldeak eta lidergoa indartzea izan zen, bai Osasun Sailean, bai Osakidetzan», esan du. Horien artean aipatu ditu sailburuordetzetan egindako aldaketak, eraldaketara eta baliora gehiago bideratutako Osasun Sailburuordetza bat, Gobernantza eta Jasangarritasun Sanitarioko beste Sailburuordetza bat eta izapidetzen ari den egitura-dekretu berri bat.
Osakidetzan ere aldaketak egin dira antolaketan, lidergoak indartzeko eta Ituna hedatzen laguntzeko. Besteak beste, zuzendaritzako erantzukizun berriak hainbat erakunde sanitario integratutan, aldaketak zuzendaritza sanitarioko, kalitateko eta erizaintzako arloetan, eta bi zuzendariordetza berriren sorkuntza: bata, sistemaren estrategia eta eraldaketakoa, eta, bestea, osasun mentalaren eta politika soziosanitarioaren koordinaziokoa.
Lehen mailako arreta: eraldaketaren zentroa
Lehen Mailako Arreta eraldaketa horren erdigunean dago eta aldaketa guztiaren oinarria da. 2026ko ekintza-planak irisgarritasuna hobetzeko, zerbitzu-zorroa handitzeko eta ekitatea indartzeko neurriak jasotzen ditu, dagoeneko abian dauden jarduerekin, besteak beste, aginte-taula berriak, laguntza-ibilgailu ibiltariak, ahots-transkripzioa kontsultan eta historia klinikotik irudira sartzea.
Itunean jasotzen diren ekintzen bidez lortutako aurrerapenen artean daude: Bidasoa ESIko pediatria-eredua aldatu izana, pediatriako arreta indartu izana, profil berriak sartu izana (psikologoak eta gizarte-langileak) eta komunikazio eta telelaguntzako kanal berriak bultzatu izana. Horren guztiaren helburua da arreta hurbilagoa, erabakitzaileagoa eta pertsona bakoitzaren beharretara hobeto egokitua izatea.
Gainera, azpiegituren programak 21 osasun-zentro berri aurreikusten ditu, bai eta lehen mailako arreta-sareko beste 8 jarduera partzial eraberritu edo zabaltzea ere.
Osasun mentala: pazienteentzako eta familientzako laguntza-ibilbideak
Osasun mentalean, Itunak lehentasunezko ekintzatzat hartzen du patologiek osatutako asistentzia-ibilbideak garatzea, bereziki adikzioetan, patologia dualetan eta haur eta gazteetan. Asistentzia-ibilbide horiek paziente bakoitzarentzat definitutako ibilbideak dira, eta, beraz, hark eta haren familiak jakingo dute zein izango den haien ibilbidea, zer urrats egingo dituzten eta zer lekutan artatuko duten gaixotasunean zehar. Horrek segurtasuna, jarraitutasuna eta arreta ordenatuagoa ematen die pazienteari eta haren familiari.
Ildo hori bat dator Osakidetzaren antolaketa berriarekin osasun mentaleko eta koordinazio soziosanitarioko zuzendariordetza espezifiko bat sortzearekin eta eredu proaktiboago, integralago eta komunitarioago bat bultzatzearekin. Helburua da nahasmendu mental arrunt eta larriaren arreta indartzea komunitatean, koordinazio handiagoarekin eta etxetik gertuago.
Prebentzioa eta komunitatea
Prebentzioa eta ekintza komunitarioa dira Euskadiko Osasun Itunaren beste ardatz nagusietako bat. Ildo horretan jasotako helburuak dira Osasun Publikoaren Erakundearteko Batzordea eta Osasun Publikoaren Euskal Kontseilua bultzatzea, eta pazienteen elkarteekin lankidetzan aritzea, herritarrek osasunean parte hartzeko ekosistema egonkor bat zehazteko.
Itunak, bestetik, baheketak zabaltzea nabarmentzen du, zerbixeko minbiziaren baheketarako laginak norberak hartzeko sistema barne, bularreko baheketaren adina pixkanaka 45 urtera arte murriztea, eta baheketa kardiobaskularreko pilotu bat hastea Elgoibarren. Horrez gain, abian da lana txerto-kartilla digitala indartzeko, eta informazio-sistemen arteko koordinazioa hobetzeko, zaintza eta prebentzioa sendotze aldera.
Aldi berean, Osasun Saila eskola- eta komunitate-ingurune osasungarriagoak, kerik gabeko guneen sarea eta tokiko erakundeei eta ikastetxeei zuzendutako gida teknikoak bultzatzen ari da.
Kronikotasuna eta denbora-mendeko patologiak: erantzun-denborak laburtzea
Kronikotasunari dagokionez, Osakidetza eredu proaktiboago, digitalago eta homogeneoago baterantz doa. Helburua da zerbitzuak hobeto integratzea, arreta etxera hurbiltzea eta gaixotasun kronikoak dituzten pertsonen bizi kalitatea hobetzea. Aurrerapenen artean, nabarmentzekoak dira Bihotz Gutxiegitasunaren Ibilbidea online prestatzea, laguntza-ibilbideak digitalizatzea eta ESIetan ibilbide-orri propioak lurraldean hedatzea. Horrekin guztiarekin lortu nahi da arreta koordinatuagoa eta aldakortasun txikiagokoa lurraldeen artean.
Denbora-mendeko patologietan, mezua argia da: Euskadik bere gain hartzen du erantzuteko denborak laburtzeko mandatua. Horretarako, Osakidetza laguntza-ibilbideak finkatzen ari da, BIHOTZEZ erregistroa indartuta eta esku-hartze azkarreko ibilgailu gehiago jarrita, patologiaren sorburura lehenago iristeko eta ekitatea hobetzeko, baita landa-eremuan ere.
Arreta soziosanitarioa eta bizitzaren amaierako zaintza
Arreta soziosanitarioa ere aurrera egiten ari da, osasun-, gizarte- eta komunitate-arloen artean koordinatuagoa den lan-logika batekin. Ildo estrategiko horretan egindako aurrerapenek honako hauek nabarmentzen dituzte: lehen mailako arretako interkontsulta soziosanitarioa, sistemen arteko konexio digitala, koordinazio-egitura egonkorren garapena eta kolektibo kalteberentzako arreta pertsonalizatua.
Bizitzaren amaierako zaintzan, Osasun Sailak eutanasiarako aplikazio korporatibo berria jarri du abian, prestakuntza indartu du lurralde guztietan, eta unitate espezifiko bat sortu du trazabilitatea, profesionalentzako laguntza eta herritarrentzako informazioa hobetzeko. Gainera, HaurSare pediatriako arreta aringarriko zerbitzu berri gisa jarri da abian, Euskadi osoan arreta homogeneoa bermatzeko. Zainketa Aringarrien Euskadiko Aholku Batzordea ere berraktibatu da, eta Aurretiazko Borondateen Dokumentua homogeneizatu da.
Aholku Batzordea
Berri garrantzitsuenetako bat da Osasun Eraldaketarako Aholku Batzordea sortzeko bidean dela. Osasun Saila izapidetzen ari da jada, eta egitura-aldaketa antolatzeko eta bizkortzeko palanka nagusietako bat da. Organo hau sistemaren eraldaketari lotutako berrikuntza-prozesuak bultzatzeko eta antolatzeko sortu da, bai eta abian jartzen ari diren neurriei koherentzia emateko ere.
Batzordea gobernantza-tresna bat da, estrategiak lerrokatzen, egiturazko aldaketetan laguntzen eta Itunaren aurrerapenaren jarraipena egiten lagunduko duena. Bere zeregina bereziki garrantzitsua izango da eredu homogeneoagoa, neurgarriagoa eta herritarrei benetan axola zaien horretan oinarrituagoa finkatzeko, alegia: emaitza hobeak osasunean eta esperientzia hobea asistentzian.
Asmoa da eraldaketa ez dadila soilik bulkada bakanen mende egon, baizik eta bulkaden egitura egonkor baten mende, jarduerak lehenesten, babesten eta ebaluatzen lagunduko duena. Sailburuaren beraren hitzetan, sistemak “denbora behar du autotransformaziorako”, aurreikusitako aldaketak erakundeari, lan egiteko moduari eta herritarrekiko harremanari eragiten baitie.
Balioa eta datuak
Euskadiko Osasun Itunaren sakoneko beste ildoetako bat baliora dago bideratua. Osakidetza, lehen aldiz, pertsonen osasun-emaitzak eta osasun-sisteman haiek hautemandako esperientzia erabiltzen hasi da antolaketa- eta plangintza-erabakiak bideratzeko elementu gisa.
Ildo beretik, bularreko minbiziaren ibilbide korporatiboa finkatu da lan-erreferentzia gisa, jardueren eragina hobeto neurtzeko aukera emango duten aginte-taulak eta adierazleak garatzen ari dira, eta Jardunbide Egokien Behatokia jarri da abian.
Bestalde, datua kudeatzeko estrategian ere izaten ari dira aurrerapenak, DATU proiektuarekin (Datuaren Bulegoa). Proiektuaren helburua da datuaren zaintza, erabilera eta kudeaketa indartzea, sistema neurgarriagoa eta homogeneoagoa izateko.
Horrela, Euskadiko Osasun Ituna aurrera doa Osasun Sistema Publikoa eraldatzeko bidean, epe luzeko ikuspegiarekin eta alderdi hauetan oinarrituta: profesionalen eta pazienteen lankidetza, gizartearen parte-hartzea eta lan egiteko modu bateratuagoa, eraginkorragoa eta emaitzetara bideratuagoa. Eta horren guztiaren emaitza izango da arreta hurbilagoa, bidezkoagoa eta herritar guztientzat hobeto antolatua ekartzea. Alberto Martínez sailburuak azpimarratu duenez, helburua da “sistema bizi bat eraikitzea, ekinean beti, eta osasunean herritarrei balio handiagoa eta emaitza hobeak emateko gai”.
