Maria Chivite Navascues Nafarroako Lehendakaria Ernazen (Izaba) izan da gaur eguerdian, Hiru Behien Zergaren zeremonian; aurten 651 urte beteko dira 1375ean lehen aldiz ospatu zenetik.
Chivite Lehendakariak bere hitzaldian azpimarratu duenez, “mugaz gaindiko ituna Europan indarrean den zaharrena da”. “Bizi garen testuinguru honetan, ekitaldi honek gogorarazten digu Europa bake-, anaitasun- eta bizikidetza-proiektu bat dela eta izan behar dela”.
Ildo horretan, Chivitek honela azpimarratu du: “herrialde ezberdinetako herritarrak bagara ere, Europako herritartasuna dugu komunean, eta horrek batu eta hurbildu egiten gaitu, aurrerapenak, oparotasun partekatuak ta gizarte- eta lurralde-kohesioak ez baitute mugarik izan behar”.
Azkenik, eskerrak eman dizkie parte hartu duten haranetako agintariei, “tradizioa ez ezik, ekitaldi honen balioa, espiritua eta esanahi sakona bizirik mantentzeagatik”. “Elkartasuna gaur eta beti lagun izatea” nahi izan du. “Pax Avant”, esan du.
Hiru Behien Zerga
Hiru Behien Zerga 1375eko akordioa da, eta, horri esker, amaiera eman zitzaien Erronkariko eta Baretouseko (Bearn Garaia-Frantzia) mugako haranen arteko gatazkei, larreen aprobetxamendua medio liskarretan ibiltzen baitziren. Tributuaren inguruko ospakizuna uztailaren 13an egiten da urtero, eta Baretous haraneko abeltzainek Izaba, Garde, Urzainki eta Uztarrozeko mugako bizilagunei (guztiak Erronkariko haranean), beren larreak gozatzeko eskubideagatik ordaintzen dieten gauzazko ekarpena —hiru behi— da.
2011. urtean, Nafarroako Gobernuak Interes Kulturaleko Ondasun Immaterial eta Interes Turistikoko Festa izendatu zuen ekitaldia. Ez dira ezagutzen ordainketaren jatorri eta arrazoi zehatzak. Mendeetan zehar, ordainketa hori etengabe egin zen harik eta XVI. mendean egiteari utzi zitzaion arte, eta, ondorioz, liskar ugari sortu ziren. Kontingentzia horiek medio sortu zen arbitraje-epaia, eta 1375az geroztik etenik gabe burutu da.
Tratatua Ansóko (Huesca) arbitraje-epaia deiturikoan oinarritzen da; izan ere, alderdiek Pirinioetako Aragoiko udalerri horretan —orduan auziez bestelako erresuma batekoa zen— bitartekari bat bilatu zuten beren arazoak ebazteko, eta baldintza zehatz batzuk bete behar ditu: entregatzen diren abereek “sine mácula” (orbanik gabea) eta “astaje, ilaje eta dentaje” berekoak izan behar dute. Animaliak entregatu aurretik, Erronkari eta Baretous haranetako udal-ordezkariek, inguruko janzkera tradizionala jantzita, gatazkei amaiera eman zien bake-konpromisoa berritzen dute. Eta hori sinbolikoki zigilatuta geratzen da eskuak San Martin harriaren gainean jarriz (Espainiaren eta Frantziaren arteko 262. muga adierazten du) eta guztiek batera errepikatzen duten “pax avant” (hemendik aurrerako bakea) adierazpenaren bidez, adostasunaren eta lankidetzaren seinale gisa.
