F* 2026_04_15
T* La vicepresidenta segunda y consejera de Memoria y Convivencia, Acción Exterior y Euskera, Ana Ollo, preside el acto de reconocimiento y reparación de las víctimas por actos de motivación política provocados por grupos de extrema derecha o funcionarios públicos.
L* Baluarte, Pamplona.
Iaz, 2025. urtean (65) eta 2026ko lehen hiruhilekoan (16) biktima gisa aitortutako 81 pertsonari errekonozimendua eta erreparazioa emateko, 19/2019 Foru Legearen babesean, hirugarren ekitaldi publikoa hartu du Baluartek gaur arratsaldean. Lege horrek funtzionario publikoen eta eskuin muturreko taldeen motibazio politikoa duten indarkeriazko ekintzen testuinguru biktimologikoa jorratzen du.
Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollok Nafarroan «demokrazia sendoa eta elkarbizitza iraunkorra eraikitzeko egia partekatua» eraikitzeko emandako aurrerapausoak azpimarratu ditu, indarkeriaren deslegitimazioan eta askatasunaren eta giza eskubideen defentsan oinarrituta. Oraingo honetan errekonozitutako biktimen eremutik, Txaro Echechipiak hartu du hitza, eta «bidea, osatu gabe egon arren, merezi» egiten ari dela adierazi du. Martin Zabalza Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeko presidenteak – Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusia ere bada- Batzorde horren lana goraipatu du. Orain arte, Gobernuak, erakunde horren txostenetan oinarrituta, 122 errekonozimendu jakinarazi ditu guztira. Bestalde, ehun eskaera inguru izapidetze-fase desberdinetan daude, prozesu irekia baita.
Ekitaldian, biktima gisa errekonozitutako pertsonez gain, senitartekoekin eta haien ingurune hurbilenarekin batera, motibazio politikoko indarkeria jasan duten pertsonen eskaerak aztertzen ari diren Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeko kideek parte hartu dute. Nafarroako hainbat erakundetako ordezkariak ere izan dira (Gobernuko kideak, Foru Parlamentukoak, Arartekoa, Toki Entitateak, unibertsitateak, sindikatuak…), baita giza eskubideen arloari lotutako elkarteak ere. Ekitaldiak Kukai Dantza taldearen laguntza artistikoa izan du.
Ollo: «Duela hamar urte ekitaldi honen ospakizunak pentsaezina zirudien»
Nafarroako Gobernuko lehendakariorde Ana Ollok eskerrak eman dizkie biktimei ekitaldian parte hartzeagatik –bereziki, Txaro Echechipiari beren lekukotza partekatzeagatik- eta Batzordearen lanagatik. Baita ere gizarte zibilaren eta erakundeen arteko lan partekatuari balioa eman dio, «duela hamar urte pentsaezina iruditzen zitzaigun» bidea egiteko. Izan ere, Nafarroa «auzolan demokratiko» bat igarotzen ari da, «prozesu sendatzaile» baten bidez, eta bide hori norbanakoengandik arlo kolektibora doa.
Lehendakariordea biktimei zuzendu zaie eta honako hau adierazi die: «Prozesua oso luzea izan da, oztopoz betea eta, neurri batean, osatu gabea zuetako askorentzat. Baina, zalantzarik gabe, prozesu sendagarria gertatzen ari da gertatu zena urte askotan ezkutatzen duen gizarte batentzat, neurri batean ere justifikatzen ez zuenean. Gure lurraldean desoroimen lan aktibo oso garrantzitsua egin delako».
Horren aurrean, lehendakariordeak giza eskubideen defentsaren alde egin du, errespetuan ez ezik, eskubideen defentsan ere oinarrituta. Hainbeste gauza zalantzan jartzen diren mundu batean eskibide horiek «nola lortu ziren gogoratzea demokraziaren erronka garrantzitsuenetako bat izan daiteke. Garai nahasietan, beti eutsi behar zaie printzipioei eta etikari. Hori da iparrorratz onena elkarbizitzaren motor eta helmuga izan behar duen norabide bati eusteko. Egia partekatua baita bizikidetza iraunkorrerako oinarri posible bakarra. Horregatik —gaineratu du— hirugarren ekitaldi hau etorkizunarekiko konpromisoa da. Iragana ezagutzen dugu biharkoa blindatzeko. Zuen duintasuna gure demokraziaren oinarria da, adierazi du Ollok, gonbidatutako 81 pertsonei zuzenduta.
Ollo lehendakariordeak iraganaren, orainaren eta etorkizunaren harian hitz egin du. «Ezin dugu ahaztu «izan zena», gertatu zitzaizuen zerbait, egin zizuetena, eta inoiz gertatu behar ez zuena. Baina hor dago. Oroitzapen indibidualetan beti eta orain gure gizartearen memoria kolektiboan, Gobernuak eta lehenik Nafarroako Parlamentuak horren alde eman den urrats honek lege- eta erakunde-arloan dakarren babesarekin».
Ahaztu gabe «indarkeria orori zilegitasuna kentzeko eta giza eskubideak defendatzeko zoru etikoa, une, leku eta testuinguru biktimologiko guztietarako baliagarria dena. Diluziorik eta parekatzerik gabe. Ezin da konpentsazio-kontakizunik onartu. Demokraziak ez du bidezidorrik onartzen. Ezta giza eskubideen defentsa ere, inkoherentziak. Egia, justizia eta erreparaziorik gabe, ezin da erronka guztiak gainditzeko gai den demokrazia eraiki edo mantendu», esan du Ollok.
Lehendakariordeak «gure mugetatik eta historiatik haratago begirada altxatzeko» eskatu du. “Zinez uste dut, munduko une honek eta testuinguruak hori eskatzen digutela. Ez bakarrik beste esperientzia batzuetatik ikasteko, latinoamerikarrak zein egiaren batzordeak kasu. Baizik eta gure atzetik datorren olatu erreakzionario global eta ukatzaileak nazioarteko sareetan lan egitera bultzatzen gaituelako, askatasunaren, giza eskubideen –bizitzarenetik eta giza duintasunarenetik hasita– eta demokraziaren gutxieneko defentsa komunarekin. Herritarren eta erakundeen arteko kontratu sozial hori indartzeko eta sendotzeko garaia da. Eta hori egungo testuinguru konplexuan egitea, egia, justizia eta erreparaziorik gabe ezin dela demokrazia bat eraiki edo mantendu ulertuta» amaitu du Ollok.
Bestalde, Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusi Martin Zabalzak, Batzordeko presidente gisa Parlamentuari urtero aurkezten dion txostenaren edukia berresteaz gain, bere diskurtsoan erakunde horren lana azpimarratu du, nazioarteko prozeduretan oinarritutako metodologiarekin «peritu-zorroztasuna nahitaez konplexua den froga-testuinguru batera egokitzen baitu. Ez da diskrezionalitate administratiboan oinarritutako erabakia, baizik eta koherentzia kliniko eta forentseari lehentasuna ematen dion erantzun tekniko eta zientifikoa, froga-estandar legitimo gisa «, azpimarratu du. «Zorroztasun profesional horren bidez biktima-izaera aitortzea –adierazi du Zabalzak, soil-soilik, zuzenbide-estatu moderno batek eskatzen duen egia- eta erreparazio-konpromisoa betetzea da”.
Zabalzak esan duenez, biktimak aitortzeko lan honek ere «balio bat ematen dio bizikidetzarako esparru publiko bati, non guztiok sar gaitezkeen. Marko hori presente dago, baina etorkizunean inork giza eskubideen urraketak ez errepikatzeko bermea ere bada. Nafarroako gizarteak giza eskubideen urraketa guztiak gaitzetsi dituelako, bizikidetza demokratikoarekin bateraezinak direlako», amaitu du.
Txaro Echechipia: «Egiarako bide kolektiboan pausoak ematea merezi du»
Ekitaldi honetara gonbidatutako biktimen tipologiak hainbat egoera biltzen ditu. Gehienek tratu txarren eta/edo torturen patroi bati erantzuten dioten arren atxiloketen testuinguruan, eskuin muturreko taldeen atentatuen edo erasoen biktimak ere badaude, beste kasu batzuk funtzionarioek kalean egindako protestetan edo manifestazioetan eragindako kalte fisikoengatik (kolpeak, gomazko pilotak hainbat unetan erabiltzea, besteak beste, Potasaseko greba edo 78ko Sanferminetako gertakariak…), baita 70eko hamarkadan su-armaz hildako pertsona bat ere. Iaz eta 2026ko lehen hiruilekoan aitortutako biktimen artean, genero- ikuspegitik, %70 gizonak dira (57); aldiz, 24 emakumeak, kasu askotan, gainera, tratu txar larriagoa jasan dutenak.
Aroen arabera, honela banatzen dira ekitaldi honetan errekonozitutakoak: 15, 60ko eta 70eko hamarkadetan kokatzen dira; 26, 80ko hamarkadan; 15, 90eko hamarkadan; eta beste 25, 2000. urtetik aurrera. Gogoan izan behar da Batzordeak eta Gobernuak, legeak ezartzen duenaren arabera, ez dutela ofizioz jarduten, baizik eta biktimek edo hura ordezkatzen duten elkarteek aurkezten dituztela eskaerak Batzordearen aurrean, eskema kronologiko finkorik gabe, «1950eko urtarrilaren 1etik aurrera egindako ekintzen biktima» izatetik harago. Epe hori 2019ko legea Foru-Agindu bidez garatu zenean hasi zen, eta, testu beraren arabera, 2027ko uztailera arte dago zabalik; beraz, prozesu bizia da. Izan ere, gaur egun ehun bat kasu daude izapidetze-fase desberdinetan.
Hain zuzen ere, Txaro Echechipiak, biktimen aldetik hitz egin duenak, egiarako «bide kolektibo» honetan jarraitzeko deia egin du. «Eskerrak eman nahi dizkiet — adierazi du — bide honetan beren hondar alea jarri duten pertsona guztiei, eta animatu nahi ditut arrazoi bategatik edo besteagatik pauso hori ematera animatu ez diren pertsonak».
«Urrats txikiak dira, eta ziur aski ez dira nahikoak, baina egiaren bidean, guztion egiaren bidean, jasan dugun sufrimenduaren egiaren bidean, bide horrek – nahiz eta osatugabea izan-, merezi duela uste dut», amaitu du Echechipiak. Baita ere bere historia pertsonalari errepaso labur bat egin du: bi aldiz atxilotu zuten, lehena 18 urterekin 1976an. Bere esperientziatik haratago ere joan da, ekitaldiak aipatzen duen aldian errekonozituak izan diren 81 pertsonen eskubideen urraketak aipatzeko. Esan duenez, egoera horiek gutxienez 2011ra arte luzatzen dira. Ildo horretan, Etxetxipiak euskarazko bertso batekin eta azken eskaera batekin itxi du bere hitzaldia: «Beste inon, inoiz, inori gerta dakion”.
Foru Gobernuak biktima guztien errekonozimendu aldeko apustu integrala egin du
Kukai taldeak amaiera artistikoa eman dio indarrean dagoen legediaren barruan kokatzen den ekitaldiari. Gogoan izan behar da, 19/2019 Foru Legearen 7. artikuluak «errekonozimendu instituzional eta soziala» aurreikusten du urraketengatiko biktimentzat, eta Nafarroako Gobernuak ekitaldi instituzional honen bidez gauzatzea erabaki zuen. Horren lehen adierazpena 2024ko maiatzean egin zen, prozesuaren hasiera eta lehen 12 biktimen errekonozimendua zela eta. 2025eko otsailean, bigarren ekitaldi publiko bat egin zen, eta aurreko urtean aitortutako 41 biktima gonbidatu ziren. Hirugarren ekitaldi honetan, 2025. urtean aitortutako 65 biktimei (Legebiltzarrean aurkeztu berri den urteko txostenaren xede direnak), bai eta beste 16ri ere egin zaie partehartze-gonbidapena. Azken horien ebazpena 2026ko lehen hiru hilabeteetan jakinarazi du Gobernuak (urtarrila, otsaila eta martxoa). Osotara, 81 biktimari.
Hirugarren ekitaldi honekin, Nafarroako Gobernuak, «memoriaren ikuspegi integral» batetik, aurrera egiten du biktima guztien errekonozimenduan eta erreparazioan, bizikidetzaren eta memoria demokratikoaren alde eta bakean oinarritutako gizartea eraikitzeko duen lan-ildo koherentearen barruan. Ildo horretan, motibazio politikoko indarkeriaren biktima hauez gain —beste ehun espediente inguru daude abian—, Gobernuak honako hauek aplikatzen ditu: apirilaren 28ko 9/2010 Foru Legea, Terrorismoaren Biktimei Laguntzekoa (laster lege integralago eta eguneratuago batekin osatzea aurreikusten da); eta azaroaren 26ko 33/2013 Foru Legea, 1936ko kolpe militarraren ondorioz hildako eta errepresioaren biktima izan ziren Nafarroako herritarrei errekonozimendu eta erreparazio morala ematekoa.
Hori guztia biktima guztiekiko konpromiso irmoarekin – bakoitzaren testuinguru biktimologikoan, parekatzerik eta diluziorik gabe – eta indarkeria orori zilegitasuna kenduz eta giza eskubideak urratuz.
