Foru Gobernuak Terrorismoaren Biktimei Aitorpena eta Erreparazioa egiteko Foru Legearen Proiektua onartu du gaurko bilkuran. Testu hori Nafarroako Parlamentura bidaliko du, departamentuen arteko prozesua eta parte-hartze eta kontsulta sozial eta instituzionalerako prozesua amaitu ondoren.
Lege-proiektuak ikuspegi integralagoa eta gaurkotuagoa du indarrean dagoen legeria (2010. urtekoa da) baino, eta biktima guztientzako eskubideak hobetzea eta hedatzea ahalbidetuko du, eskubideak eta arretak sendotuz osasun-laguntza eta laguntza psikologikoa bezalako eremuetan, edo babes integrala handitzeko neurriak ahalbidetuz (etxebizitza, irakaskuntza, enplegua, fiskalitatea, kultura…), indarkeria terroristak eragindako kalteberatasun-egoerak konpentsatzeko. Halaber, hezkuntzaren arloan Nafarroako Gobernuak egiten duen lana txertatzen da, eta terrorismoaren biktimen elkarteek parte hartzeko organo bat sortzen da, besteak beste.
Erreparazio ekonomikoei dagokienez, arauak, epeei dagokienez, aukera emango die terrorismoaren biktimei (eraildako, zauritutako edo bahitutako pertsonak, kalte psikologikoak edo fisikoak eta kalte materialak izan dituztenak), baldin eta, hainbat arrazoirengatik, Estatuaren kalte-ordain osagarriak jasotzeko aukerarik izan ez bazuten. Gogoan izan behar da Barne Ministerioari dagokiola biktima horiek aitortzea. Etorkizunean aitortuak izan daitezkeen biktimentzako erreparazio horiek ere jasotzen ditu Foru Legeak.
Hala ere, Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari de Ana Ollok Gobernu Bilkuraren ostean azaldu duenez, erreparazio ekonomikoen atala arau baten alderdietako bat baino ez da, eta arau berriak «enfasia jartzen du gizartearen eta erakundeen errekonozimenduan eta belaunaldi berriekin egindako hezkuntza-lanean, indarkeria desagerrarazteko eta hari zilegitasuna kentzeko».
Akordio programatikoaren konpromisoa
Joan den otsailean hasi zuen Nafarroako Gobernuak Terrorismoaren Biktimei buruzko Foru Lege berri bat onartu ahal izateko parte-hartze prozesua, kolektibo horren arreta eta erreparazioa hobetzeko; eskumen autonomikoei dagokienez, 2010. urteko foru lege batek arautzen baitu orain arte. Foru lege proiektu honen oinarrizko ildoak bere garaian azaldu ziren, nahiz eta testua -joan den ekainaren 8an Toki Araubideko Foru Batzordearen babesa jaso zuen- aberastu egin den Gobernu Irekiaren Atariaren bidez parte hartzeko prozesuaren ondoren, berriki jakinarazi den bezala.
Aurreko legeak baino ikuspegi gaurkotuagoa eta integralagoa azpimarratzen duen arren, etorkizuneko arauak ere – atal zehatzenetan – onurak eta aurrerapenak jasotzen ditu, bai maila ekonomikoan, bai asistentzian, terrorismoa jasan duten biktimen babesa indartzeko. Gainera, pertsona horien errekonozimendu indibidual eta sozialean aurrera egin nahi du, indarkeria oro har gizartearentzat eta, bereziki, belaunaldi berrientzat deslegitimatzen duten hezkuntza-programak bultzatuz. Gizarte zibilaren erakunde-sari eta -egintzei edo parte-hartze egituratuari buruzko beste atal batzuk jasotzen ditu.
Terrorismoaren Biktimen etorkizuneko Legea Gobernua sostengatzen duten hiru talde politikoen Akordio Programatikoan sartuta dago, baita 2026ko urteko arau-planean ere. Haren printzipioen oinarrian memoria integrala bultzatzeko konpromisoa dago, indarkeria politiko orori zilegitasuna kentzekoa eta biktima guztiei arreta ematekoa, nork bere testuinguru biktimologikoan bere erreferentzia-arauekin parekatu gabe eta diluziorik egin gabe. Terrorismoaren biktimen eremuak (bereziki ETArenak, baina baita beste talde batzuenak ere) legedi zaharrena du (16 urte), eta Estatuak berak – hori baita horrelako biktimen aitorpen ofiziala egiteko eskumena duen administrazioa – 2011n bere araudia aurrera atera baino urtebete lehenago onartu zen Nafarroan. Horrez gain, segurtasun juridiko handiagoa emateko beharrarekin batera, aplikazioaren hainbat alderdi argitu behar dira eta kontzeptu berriak sartzeko edo egokitzeko eta agertoki berriak aurreikusteko aukera dago. Hori dela eta, Foru Gobernuak aurrekoa baino integralagoa den lege hau bultzatu du.
Horregatik, testuak neurri berriak hartzen ditu, eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentuaren beraren jarduera-ildo estrategikoetan sakontzen du, Bizikidetzako II. Plan Estrategikoarekin bat etorriz.
Horrela, indartu eta instituzionalizatu egiten dira sentsibilizaziorako tresnak eta bideak (erakusketak, argitalpenak, etab.), bakerako eta bizikidetzarako hezkuntza (Eskutik programa, Memoria duten Eskolak, Bakea eta Bizikidetza lantzen…), ikerketa, etab. Halaber, Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Kontseilua sortzen da, terrorismoaren biktimen arloan gauzatzen diren politika publikoei buruzko kontsultarako eta aholkularitzarako organo gisa, Administrazioaren ordezkariek eta Nafarroan ordezkaritza handiena duten biktimen elkarteetako kideek osatua.
Nabarmentzekoa da Estatua terrorismoaren biktima baten aitorpen ofiziala egiteko eskumenak dituen administrazioa dela, eta, gainera, dagokion kalte-ordaina eta errekonozimendu sinbolikoa ematen ditu. Hala ere, autonomia-erkidegoek osatu egin dezakete, eta hori hurrengo foru-arauak finkatzen du egoeren arabera (heriotzak, kalte fisiko eta psikikoak, kalte materialak…), Estatuko Administrazio Orokorrak aitortutako zenbatekoaren % 30a suposatu dezakeena. Bide horretan sakontzen du Nafarroak.
Etorkizuneko arauaren arabera, 4 urteko aldi berri bat irekiko da terrorismoaren biktimek laguntza osagarriak jasotzeko aukera izan dezaten – laguntza horiek jasotzeko eskubidea bazuten, baina ez zituzten eskatu 2010 eta 2012 urteen artean, hori izan baitzen indarrean dagoen foru legeak ezarritako esparrua, eta, beraz, kolektibo horrek laguntza osagarri horiek eska ditzake. Era berean, Estatuko Administrazio Orokorrak «mandatu» baten bidez aitortutako beste biktima-talde bati ere zabalduko zaio laguntza ez-ekonomikoak – osasun-laguntza eta laguntza psikologikoa edo etxebizitzaren eremukoak – eskuratzeko aukera.
Gaur egun 400 pertsona inguru biltzen dituen kolektiboa
Estatuak egiaztatutako «terrorismoaren biktima» izaera horretatik abiatuta, gaur onartutako foru legearen proiektuak barnean hartuko lituzke «Nafarroan» edo «errekonozimendua eragiten duten gertakariak gertatzen diren unean nafar izaera politikoa duen edozein pertsonarentzat» (hau da, erroldatuta dagoen pertsonarentzat) gertatutako terrorismo-ekintzen biktimak, eta, berrikuntza gisa, Foru Komunitatean jaio diren eta atentatua Espainiar estatuko edo munduko beste leku batzuetan gertatu den edo etorkizunean gertatu daitezkeen biktimak ere hartzen ditu. Une honetan, egindako kalkuluekin, araudi berriak onura potentziala ekarriko lieke, zuzenean edo zeharka, 400 biktimari eta haien familiei.
Eta, Ollo lehendakariordeak adierazi duen bezala, iraganean gertatutakoari ahal den neurrian erreparazioa emateaz gain, etorkizunari ere begiratzen dion legea da, bi zentzutan: «Alde batetik, belaunaldi berriekin lan egitea eta gertatutakoaren kontakizun partekatua eraikitzea, indarkeria terroristak eragindako eskubide-urraketa guztien errepikapenak saihesteko, eta, bestetik, eman daitezkeen egoera berriak aurreikustea eta Administrazioaren erantzuna testuinguru berrietara egokitzea». Hori dela eta, «Nafarroan jaiotako pertsonak» kontzeptua bere aplikazio-eremu subjektiboan sartu da. Zabaltze hori «aurreproiektuak gidatzen duen kontzeptu berriaren berezkoa eta ondorioa da, ez bakarrik iraganean ekintza terrorista jasan zuten biktimengan oinarritua, baizik eta etorkizuneko lege baten berezko kontzeptua, iraunkortasun nahiarekin, munduko edozein lekutan gerta daitezkeen eta bereizi gabeko helburuak dituzten fenomeno terrorista berriei aurre egin ahal izango diena», adierazi du Ollok.
Garapena Nafarroako eskumen autonomikoetatik
Testuak, berritasun horrekin eta foru-osagarria eskatzeko denbora-leiho berri batekin, autonomia-erkidegoaren eskumenetan oinarritu nahi du eskubideak zabaltzeko eta eskubide horiek betetzeko; izan ere, Estatuak ditu terrorismoaren biktima baten aitorpen ofiziala egiteko eskumenak, eta, gainera, dagokion kalte-ordaina ematen du, hala badagokio, edo sari sinboliko bat, beste kasu batzuetan. Azken modalitate hori Nafarroan ere aurreikusten da onuradun potentzialak zabaltzeko, nahiz eta etorkizuneko arauak barne hartzen duen hobekuntzen zati ez-ekonomikoarena izan.
Horiek dira 43 artikuluetan sartzen diren elementuetako batzuk, zortzi titulutan eta lau xedapen gehigarritan banatuta, hemen kontsulta daitezkeenak. Foru lege proiektua gaurko bilkuran onartu da, arau horiek eskatzen dituzten txosten guztiekin, eta laster Nafarroako Parlamentura bidaliko da. Dagokion eztabaidaren eta zuzenketen proposamenaren ondoren, gehiengo nahikoa lortuz gero, lege bihurtuko da.
