Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollok harrera egin die, gaur eguerdian Iruñeko Ziudadelan, 16 eta 17 urteko 40 gazteri, ‘Ruta al Exilio’ (Erbesterako Bidea) programaren barruan Memoria Historikoarekin lotura duten Nafarroako hainbat lekutan barrena dabiltzala. Zazpigarren edizioa da aurtengoa, eta «Besar el Pan” (Ogia musukatu) goiburupean, Foru Komunitatera iritsi da, Euskadin hainbat memoria-leku zeharkatu ondoren. Frantziako hego-ekialdetik ere jarraituko du. Gazteriaren Institutuak (INJUVE), España en Libertad | 50 años (Espainiak Askatasunean, 50 urte) ordezkaritzak, Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako departamentuarekin lankidetzan, Memoriaren Nafarroako Institutuaren bitartez, Memoria duten Eskolak programaren esparruan; Gogora-Eusko Jaurlaritzaren Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuarekin; Bartzelonako Unibertsitateko Memorien Europako Behatokiarekin (EUROM) eta hainbat udal eta eskualdeko gobernurekin batera, posible egiten dute ekimen hori.
Zortzi egunez, Nafarroako eta Frantzia hegoaldeko Memoria Historikoaren hainbat leku bisitatuko dituzte: San Kristobal gotorlekua, Iruñeko Ziudadela eta beste atxilotze zentro batzuk; frankismoaren bunkerrak nafar Pirinioetan; Legarreako leizea, Gaztelun; edo Gurseko esparrua, Oloronen, besteak beste. Ziudadelan egindako topaketan, Ollo lehendakariordeak gazteei gogorarazi die espazio hori Gerra Zibilean kontzentrazio-esparru gisa erabili zela, eta, era berean, aurreko gauean beste presondegi batzuetatik zetozen eta hurrengo eguneko egunsentitik gertu zeuden lubanarroetan fusilatu zituzten presoak hartzeko.
Foru Gobernutik, Ollo lehendakariordeak gazteei azpimarratu die orain 90 urteko uztailaren 18an zer gertatu zen jakin behar dela, kolpe militar hori eragin zuten egiturazko arrazoiak aztertu behar direla, eta II. Errepublika bezalako erregimen politiko baten indarraldia nabarmendu behar dela, berdintasuna, ekitatea eta justizia soziala defendatu baitzituen. «Garai nahasiak bizi ditugu, eta, beraz, zuen ekintzan dago gaur egun sare sozialen edo sasi-hedabideen bidez hedatzen diren joera errebisionista edo erredukzionistak iraultzea. Orainak eta etorkizunak interpelatzen zaituztete «, amaitu du Ollok.
Memoria Historikoa berreskuratzen inplikatutako gazte talde baten ekimenetik sortu zen ‘Ruta al Exilio’. Udaro, erbeste zibil eta errepublikar espainiarraren oroimen puntu nagusiak aztertzen ditu ikuspegi pedagogiko berritzaile batekin. ‘Un millar de huellas’ (2021), ‘Los presentes desterrados’ (2022), ‘Cicatrices del paisaje’ (2023), ‘Arqueología de un bolsillo’ (2024) y ‘Una tierra por cantar’ (2025); lehen bost edizioen arrakastak aurtengo udaberrian erbesteko ibilbide berri bat antolatzera eraman zituen, kasu honetan penintsulako hegoaldetik: ‘Andalucía a Contraluz’ (2026). Oraingo honetan, Euskadi, Nafarroako Foru Komunitatea eta Frantziako hego-ekialdea zeharkatzen dituen prestakuntza-bidaia da, gazteei oraintsuko historia hurbiltzeko asmoz, Pirinioez gaindiko erbesteratze errepublikarrarekin lotutako Memoria Historikorako garrantzi berezia duten lekuetatik barrena ibiliz.
VII. edizioa
«Besar el Pan (Ogia musukatu)» da gazteak ardatz dituen memoria historikoaren proiektu pedagogikoaren zazpigarren edizioaren goiburua. Goiburu horrekin, 40 gazteek «gerraostean goseari egunero aurre egin zion gizarte baten sukaldeetara» bidaiatzeko aukera izango dute, arduradunek adierazi dutenez. Ander Villacían eta Anna Pastor Erbesterako Ibilbidearen Pedagogiako koordinatzaileen hitzetan: «Ogian ditugun musuak diktaduratik bizirik atera ziren eta eguneroko jardueraren bidez errazionamenduari aurre egin zioten pertsonei egindako omenaldia dira. Eta baita urte batzuk lehenago jantoki sozialak ireki, lurra kolektibizatu eta hornidura-batzordeak sortu zituztenei ere. Keinu samur horretatik beste herrialde batekin eta beste etorkizun batekin amets egiten zutenen borroka-genealogietara hurbildu nahi dugu. Eta gustatuko litzaiguke gazte-taldearen proiektu sortzaileak aukera bat izatea mahaia erresistentziarako gune gisa, ogia keinu politiko eta eguneroko gisa eta belaunaldien artean transmititzen den memoriari buruz hausnartzeko».
Partekatzea, ibiltzea, sentitzea eta sortzea dira Ruta al Exiloren funtsezko zutabeetako batzuk. Gazteen artean autonomia, hausnarketa kritikoa eta gaitasun etiko eta emozionalen garapena sustatzea da helburua. «Zentzu horretan – gaineratu dute Villacían eta Pastorrek –, gazteen egunerokotasunean memoria ezagutzeko, parte hartzeko eta integratzeko espazioak sortzea bilatzen dugu. Bisitatzen ditugun memoria-lekuek indar handia dute gogorarazteko, eta errepresio eta erresistentzia istorioak elkartzen dira bertan, orainarekin hitz egiten duen baterako narratiba batean harilkatzen direnak».
Ibilbidean zehar, irakasleek, artistek, ikertzaile espezializatuek eta tokiko hainbat eragilek emandako prestakuntza-tailerrak ematen dira. Aldi berean, parte-hartzaile bakoitzak sormen-proiektu propio bat lantzen du, arte-diziplina ugariren barruan gara dezakeena.
Gogoan izan behar da hezkuntza-programa hori Gazteriaren Institutuak (INJUVE), Gazteria eta Haurtzaro Ministerioaren mendekoak, eta Espainiak Askatasunean | 50 urte ordezkaritzak( Lurralde Politika eta Memoria Demokratikoaren Ministerioaren mendekoa) bultzatzen dutela, Memoriaren Nafarroako Institutuarekin lankidetzan, Memoria duten Eskolak programaren esparruan, eta Gogora-Eusko Jaurlaritzaren Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuarekin lankidetzan.
Era berean, ekimenak Memorien Europako Behatokiaren (EUROM) eta hainbat udal eta eskualdeko gobernuren babesa du. Hori Be Wild Be Proud elkarteak gauzatzen du, INJUVEk emandako dirulaguntzaren erakunde onuradunak, eta Ruta al Exilio elkarteak ibilbidearen aholkularitza pedagogikoaz arduratzen den erakunde gisa parte hartzen du.
